Stad Haarlem

900-1000 na Chr.

*De naam Haarlem is afgeleid van Haralem.

*Haarlem is gebouwd op een zandrug, over de zandrug liep een verbindingsweg tussen Noord en Zuid Holland. Aan de Oostkant van de weg was een belangrijke rivier het Spaarne. Waar de doorgaande weg en het  Spaarne het dichts bij elkaar kwamen, werden de eerste agrarische

nederzettingen gebouwd. Voor de Graven van Holland was dit een uitstekende plaats voor een vestigingsplaats - grafelijk hof. Later werd het grafelijk hof verplaatst naar het Sant (Grote Markt).

13^e eeuw

*De oudste bekende vermelding van Haarlem dateert uit 1214. (Een afspraak tussen de Willem I Graaf van Holland en de Hertog van Brabant).

*Het eerste stadswapen van Haarlem was een rood wapenschild met vier steren. In 1219 werd het wapen uitgebreid met het zwaard en de kroon. 

*23 november 1245 kreeg Haarlem stads rechten, van Graaf Willem II (Koning van Duitsland).

*In 1250 bouwde de Graaf van Hollend Willem II een hof aan het Sant het latere Stadhuis.

*Arent van Sassenheim stichtte rond 1261 het Begijnhof, het behoort tot het oudste stadskern van Haarlem. De Begijnen waren vrome vrouwen die leefde voor de religie. De Begijnen van toen zijn vertrokken en hebbun hun plaats afgestaan aan de gewone burger en de vrouwen van lichte zede.

14^e eeuw

*In 1328 ging bijna de hele stad door brand verloren, ook in 1347 en 1351 branden grote delen van de stad af, er bleef bijna geen huis staan. Bij de brand in 1351 brandde het Grafelijke Hof op de Grote markt (’t Sant) af.

*De Amsterdamse- of Spaarnwouderpoort is van omstreeks van 1355.

*in de 14^e en 15^e eeuw was Haarlem de 2^e stad van Holland na Dordrecht. Later in de Nederlanden werd Haarlem de 11^e stad. Binnen de Staten van Holland had Haarlem dus het 2^e stemrecht voor Amsterdam “dat als 5^e hun stemrecht mocht uitbrengen”.

15^e eeuw

*De Haarlemse welvaart werd gevormd door de Brouwerijen en de Textielindustrie, rond 1430 telde Haarlem ongeveer 100 brouwerijen.

*Rond 1400 begon de bouw van de Grote of Sint Bavokerk aan de Grote markt.

*Het stadsbestuur bepaalde in 1407 dat alle vrouwen van lichte zeden hun huisvesting aan de Voldersgracht moesten betrekken zoniet volgde een geldboete of verbanning uit de stad, dus het Haarlemse Begijnhof was niet het eerste gebied waar de vrouwen hun lichaam voor geld aanboden.

*Laurens Jansz Coster vond in 1423 de boekdrukkunst uit in de Haarlemmerhout.

*Tijdens het beleg van de stad door Jacoba van Beieren in 1426 (die Haarlem wist dat te weerstaan) werd de Haarlemmerhout in zijn geheel omgekapt. Ook tijdens het beleg door de Spanjaarden in 1572-1573 werd de Haarlemmerhout opnieuw omgekapt.

*Aan Haarlem werd in 1429 het tolrecht toegewezen.

*In 1450 werd in het Begijnhof de Bakenesserkerk gebouwd, het is de oudste stenen kerk van Haarlem.

*In 1492 had Haarlem een conflict met de Graaf van Holland, de stad had zijn steun verleend aan de opstandige boeren, de stad kreeg een hoge boete en alle privileges werden teruggenomen. 

Daardoor liep Haarlem een hoop inkomsten mis en werd uiteindelijk failliet verklaard.

16^e eeuw

*in 1537 verleend Reynoud Heer van Brederode aan de Haarlemse Burgermeester Johan Gijssen van Blanckeroort 11 morgen “1 morgen is ongeveer 1 hektare groot” duinland voor 5 stuivers per jaar een vergunning om een vaart te graven van de Santpoortse duinen tot het Spaarne. Deze Jan Gijzenvaart bestaat nog steeds.

*Tijdens het beleg van Haarlem (11 december 1572/13 Juli 1573) vocht niet alleen de schutterij maar ook de burgers vochten mee tegen de Spaanse troepen, zoals Kenau Simondochter Hasselaer.

*Toen de Amsterdammers, die tegen de Prins van Oranje waren, op 19 maart 1573 een grote vloot op het Haarlemmermeer wisten te brengen en daardoor de heerschappij over het water wisten te verkrijgen, liep de bevoorrading van de stad (zoals eten, kruid en soldaten) snel af. Maandag 13 juli 1573 werd met Don Frederik van Toledo een akkoord gesloten waarbij de stad zich over gaf, diezelfde dag trokken de Spaanse troepen door de Zijlpoort de stad binnen met brood en drank. Op woensdag 15 juli werden de militairen ± 1500 man inclusief bevelhebber Wigbold Ripperda terecht gesteld. Er werden maar enkele burgers terecht gesteld, de terechtstelling gebeurde onder andere door onthoofding, ophanging en verdrinking in het spaarne.

*In 1566 kon de beeldenstorm die over Holland raasde op het nippertje voorkomen worden door de kerken in Haarlem te sluiten. Maar 12 jaar later op 9 mei 1578 kwamen de soldaten van de Prins van Oranje Nassau een verlate beeldenstorm en plundering houden in de kerken van Haarlem, ook wel genoemd de Haarlemse Noon.

*In de nacht van 22 op 23 oktober 1576 brak er brand uit in de brouwerij “het Ankertje”op de hoek van ‘t Spaarne en de Damstraat waar de Spaanse troepen de wacht hielden. Door de sterke wind sloeg de brand snel over naar de andere percelen richting het zuidwesten. In totaal zijn er  z’n 450 huizen verloren gegaan. Ook enkele openbare gebouwen zoals het Sint Elisabeth Gasthuis en het Gangolfkerk op de Botermarkt.

*1591, één van de eerste gebouwen in de trant van de Hollandse Renaissance bouwstijl in Haarlem, is het gebouw van de Nieuwe- of Sint Joris Doelen (thans “Proveniershuis” in de Grote Houtstraat 144).

17^e eeuw

*In Haarlem zijn 2 trekvaarten gegraven. In 1631 de Amsterdamse trekvaart en in 1656 de Leidse trekvaart.

*In de jaren 1635-1637was er in Haarlem een zware pestepidemie, z’n 25% van de bevolking is hieraan overleden.

* De eerste wekelijkse krant van Europa was: Eerste Weeckelycke Courante van Europa 1656 vanaf 1864 Oprechte Haarlemse Courant.

18^e eeuw

*Op 14 en 15 november 1775 had Haarlem een watervloed waarbij delen van de stad onder water liepen. Op de Scheepmakersdijk kwam het water 75 cm hoog te staan.

* Het eerste museum van Nederland “Teylers Museum 1779- 1784” werd gebouwd in Haarlem Damstraat nr. 21 uit de nalatenschap van Pieter Teyler.

*de beul voor heel Holland woonde tot eind 18^e eeuw in Haarlem.

19^e eeuw

*Het buitenhuis Paviljoen Welgelegen aan de Haarlemmerhout van de Amsterdamse bankier de Hope, werd in 1808 door de eerste Koning van Nederland, “Lodewijk Napoleon de broer van Bonaparte Napoleon”, gekocht.

*Haarlem was van 1814 tot 1840 bestuurscentrum van het noordelijke gedeelte van de Provincie van Holland, en vanaf 1840 Hoofdstad van Noord Holland.

*Oprichting van de Nutsspaarbank is in 1818 te Haarlem.

*Rond 1820 werd een begin gemaakt met het slopen van de vestigingmuren rond Haarlem.

*In Haarlem werd in 1829 de laatste terechtstelling voltrokken.

*De The Imperial Continental Gas Associatie, de concessie van Haarlem om gas (steenkolengas) te leveren. De fabriek was gevestigd tussen de Singel en de Voldersgracht.

*In 1837 werd begonnen met openbare straatverlichting door middel van gas.

*Op 20 september 1839 reed de eerste trein in Nederland, tussen Amsterdam en Haarlem.

*Haarlem had in 1866 te maken met een Cholera epidemie, die aan 220 burgers het leven kostte.

*In 1871/1872 had Haarlem te kampen met een Pokkenepidemie.

*De eerste waterleiding voor drinkwater uit de “Amsterdamse waterleidingsduinen” ging in 1871 de grond in.

*In de vijfhoek ging in 1877 de laatste olielantaarn uit.

*Op 1 augustus 1884 werd een gedeelte van de gemeente Schoten door Haarlem geannexeerd, dat was het gebied tussen de Delft, Kleverlaan en Spaarne.

*In 1878 reed in Haarlem de eerste tramlijn van het station naar de Haarlemmerhout en terug, deze tram werd getrokken door een paard (paardentram).

*De rechtbank betrok in 1890 een nieuw gebouw in de Jansstraat.  

*De PTT verlaat in 1890 het pand aan de Smedestraat en betrekt een nieuw gebouw aan de Zijlstraat 70-74, tussen 1919 en 1922 werd het nieuwe PTT gebouw aan de Gedempte Oude Gracht 2 gebouwd en verlaten zij het oude pand in de Zijlstraat.

*De eerste elektrische tram van Nederland startte in Haarlem (1899).

*1898 start de bouw van de strafgevangenis de Koepel aan Harmenjanweg

20^e eeuw

*In 1902 opent Haarlem een eigen gasfabriek aan het Harmenjansveld.

*31 augustus 1911 voerde Anthonie Fokker zijn eerste vlucht boven Haarlem uit met de Spin (gebouwd door Goedecker). Hij vloog naar de Grote Markt, maakte een rondje om de Grote Kerk en vloog terug naar de Kleverparkbuurt. Op het Santpoorterplein is een gedenksteen ter Herinnering aan deze historische vlucht.

*19 mei 1913 was de laatste rit van de paardetram in Haarlem.

*Op 1 Mei 1927 werd het stadsgrondgebied groter door de annexatie van Schoten en een deel van Bloemendaal, een deel van Heemstede en Spaarndam tot aan de sluis. Haarlem had in de loop van de eeuwen een aantal Heerlijkheden verkregen. In 1581 Hoogerwoerd, 1687 Schoterbosch, 1776 Schoten, N en Z Akendam. Op 26 juli verkocht Haarlem deze Heerlijkheden weer, om ze later (1 mei 1927) weer te annexeren. Schotervlieland en Zaanen zijn nooit in Haarlems bezit geweest. Al deze Heerlijkheden waren van de Heren van Brederode, die deze weer op hun buurt in leen hadden van de Graven van Holland.

*In de tweede Wereld Oorlog waren er in Haarlem een aantal bombardementen waarvan  die op 16 april 1943 op de Amsterdamsebuurt de zwaarste was en hierbij vielen ook de meeste slachtoffers.

*Op het binnenterrein van het Proveniershuis verdwenen in 1965 de laatste vijf gaslantaarns.

Bronvermelding